“Egunkariak deitzen zidaten eta nahigabe Diario Vasco, Deia eta Eginen idazten aurkitu nintzen” (elkarrizketa 2)

Rafael Bandrés Pascual, administratiboa eta kronista

“Egunkariak deitzen zidaten eta nahigabe Diario Vasco, Deia eta Eginen idazten aurkitu nintzen”

Hodei ARROLA

Beti ibili izan da herriarentzat lanean herria kanpo aldera ezagutzera emanez. Herritarren artean oso ezaguna da. Denek ezagutzen dute herrian beti ibili baita udaletxean, jaietan, kirol taldeetan… kronista moduan. Hainbat anekdota izandakoa da Rafael eta hainbat esperientzia bizi izandakoa.

Haren etxean geratu gara elkarrekin, erosoen egongo zen tokian hain zuzen ere. Nork ez du Bandres jauna ezagutzen Oreretan? Beti herriari buruzko albisteak ematen ibili da alde batetik bestera. Herriko futbol taldearen berri ematen ez bada, bertan gertaturiko kronikak idazten, bestela irratitik eleketan edo Oreretako urtekarian idazten. 1929ko uztailaren 16an jaio zen. Hainbat momentu gogor bizitakoa da, gerra zibilak 7 urterekin besterik ez baitzuen harrapatu eta berak gogoratzen duen bezain gogorra izan zen gerraostea ere. Bere 81 urteetan gauza asko bizi izandako da.

Haurtzaro eta gaztetasunean gauza ugari bizitakoa zara, gerra zibila eta gerraostea. Une gogorrak izan al ziren?

Niretzat okerrena isolamendua izan zen. Nire urteak zirenez aitak Burgosera eraman ninduen aiton amonekin pasatzeko nire urtebetetzea aste baterako joan nintzen. Baina gerra hasi zen ni han nengoenean. Ez nekien non zegoen nire ama anaiekin ezta nire aita ere. Handik urte batera edo urte eta erdira amaren eskutitz bat jaso nuen gurutze gorriaren bitartez Bergerat Burdeos ondoko herri batean zeudela esanez. Hori izan zen izan nuen lehen albistea. Aitarekin beste hainbeste, ez nekien non zegoen baina goiz batean amona etorri zitzaidan gosariarekin, igandeko arropak jarri zizkidan eta behera jeisteko esan zidan. Pentsatu nuen hura arraro xamarra zela,  eskailerak jaitsi eta bertan zegoen nire aita. Biak besarkatu egin ginen eta negarrez hasi. Aita  nigana joatearen arrazoia Oviedon preso hartu ondoren kartzelarioa ezaguna topatu  zuen eta honek  salbokondukto batzuk egin zizkion bai Burgoserako nire bila joateko eta baita Euskal Herrirako, Errenteriara itzuli al izateko. Burgoseko herriko Falangeko buruak denuntziatu egin zuen eskapatua zelakoan eta horretarako niri galdetu egin zizkidan nire aitaren abizenak igandeko mezaren sarreran. Hala ere denuntzia honek ez zuen inolako efekturik izan nire aitarengan. Gerra eta gerraostea oso gogorrak izan ziren. Burgosetik etorri nintzenean 1939urtea aldera gerra amaitu gabe zegoen oraindik eta arrazonamendu oso gogorra izan genuen 1952 urtea arte. Nik 15 urteak arte jasan nuen arrazonamendua, ez zegoen jatekorik  eta gosea pasa zen baina bueno kontatu baldin badezaket ez da gutxi.

Konta iezaguzu zure hastapenak prentsaren munduan

Gauza kuriosoa da. Beti izan dut afizioa irakurtzeko: poesia, idatziak etab. Inguruan gertatzen zenaren berri ematen nuen dantzaldiak, pasaia jaiak, herriko kontuak…  idazten nituen.  Bestalde, Diario Vascoko korrespontsalarekin harreman handia nuen eta hau askotan joaten zen Madrilera lan kontuetara. Orduan, niri uzten zidan asteko kronika idazten. Honela hasi nintzen gero egunkariak deitzen zidaten eta nahigabe Diario Vasco, Deia eta Eginen idazten aurkitu nintzen.

Irratian eta informazio agentzietan lan egin duzu. Zein nabarmenduko zenuke?

Irratia, eta gustatu egiten zitzaidan gainera,  guk egiten genituen programak. Gainera,  ematen zizun fama izugarria zen, ahotsarekin bakarrik toki guztietan ezagutzen zizuten.   “Hau da irratian hitz egiten duena! “ esaten zuten. 1947 urtean sartu nintzen eta 2000 urte arte egon nintzen bertan irratian lanean.

Nola uztartzen zenituen bi lanak? Fabrikan lan egin eta kazetaritza?

Nik berak ere ez dakit nola egiten nuen! Lan egiten nuen fabrikan, gero egunkarian idazten  nuen eta irratian baita hitz egin ere. Batzuetan idazteko makina gainean lotan nengoela esnatu behar izan zidaten lanera joateko.

Zenbat makina hautsi dituzu zure bizitzan?

Ez dakit kar kar kar asko! Baina egun dudan buruhauste gehiena ordenagailuak sortzen dit.

Milaka anekdota eduki behar dituzu. Ba al duzu bateon bat nabarmentzeko?

Asko! Adibidez eskela bat eman zidaten. Hurrengo egunen esan zidan familiak ez ziotela eskelarik jarri. Kar kar kar eta zer egingo dut nik, astelehenetan ez zegoen egunkaririk, egunkari bat zegoen “la hoja del lunes” gainerakoei irteera kentzen ziena. Eskela hura astelehenean agertzeko zen eta otu  zitzaidan gauza bakarra zen irratitik hitz egiten nuenez bertatik esatean eta hala egin nuen. Gero asteartean deitu nionean Diario Vascokoari, ezer esan baino lehen berak esan zidan bazekiela zergatik hots egiten nion, etorri zenean eskela aurkitu zuela eta ez zuela bidali.

Hainbat eremutako komentarista izan zara: politikoa, gizartea, kirolak… non ibili zara gusturen?

Denetik tokatu zait. Gustura atseginak diren albiste guztietan. Politika nahaspilatua zegoen  eta politika politikoentzat esan ohi nuen nik. Elkarrizketak, konferentzia.. oso astunak ziren eta ez zitzaizkidan gustatzen baina nahiko ondo defenditzen nintzen.

“Politika politikoentzat! Esaten nuen nik beti”

Rafael Bandrés

Lan egin duzun urte guztietan lortuko zenuen errekonozimenduren bat

Plaka batzuk ditut eskertuz fomento cultural, errenteriako itsuena… eta udaletxearena ere. Bestalde,  herriko touring footboal  taldearen urrezko intsignia ere. Eta belarri de oro de radio San Sebastian ere badut. Hau belaontzi bat zen horregatik deitzen genuen belarri.

Fabrikan behin jubilatu ondoren denbora gehiago lortu zenuen kazetari lanean jarduteko?

Bai , bueno fabrikatik jubilatu nintzenean jada heldua nintzen 55 urterekin jubilatu nintzen eta jarraitzen nuen denekin lanean baina lasaitasun gehiago nuen. Pixkanaka,  gauzak uzten joan nintzen lehenengo Deia egunkaria lan gehiegi baitzen baian gero beste lanak etorri  zitzaizkidan agentzia efe, Europa press  eta Madrilgoa beste agentzia batek (touring taldeko emaitzak eskatzen zizkidanak) lanean jarraitzeko indarra eman zidaten.

Eta egun lortu duzu kazetari jarduna guztiz uztea edo oraindik bertan dirau?

Bueno... orain dena utzi dudan arren jarraitzen dut denbora pixka bat eskaintzen antzinako anekdotak idazten ditut Oiarso aldizkarian Errenterian eta hainbat egunkarietatik hots egiten didate azaltzeko gairen bat edo zer edo zer baina ia hori ahazten doa eta denbora joan hala gustu gutxiagorekin egiten duzu eta ahazten doa.